Hac Sûresi 17. Âyet

Elmalılı Tefsiri

اِنَّ الَّذٖينَ اٰمَنُوا Onlar ki iyman ettiler-ya’ni bu inzal olunan âyâtı beyyinâta ve mucebince vahdaniyyeti ilâhiyye ve risaleti Muhammediyye gibi iyman edilmesi lâzım gelen esasata iyman eylediler وَالَّذٖينَ هَادُوا ve onlar ki Yehûdî kaldılar وَالصَّابِئٖينَ ve sabiîler (sûreî «Mâide» de «اِنَّ الَّذٖينَ اٰمَنُوا وَالَّذٖينَ هَادُوا وَالنَّصَارٰى وَالصَّابِئٖينَ» bak). Ancak burada sabiîn sûrei «Bakare» de olduğu gibi Yehûd ile Nesârâ arasında ve mansub olarak zikredilmiş, bir de Mecus ve Müşrikîne dahi tekabül ettirilmiş olduğu cihetle ma’nayi ehass ile telakkı edilmek ıktiza edeceğinden de gaflet edilmemelidir وَالْمَجُوسَ ve Mecûsîler وَالَّذٖينَ اَشْرَكُوا ve onlar ki şirk koştular-ya’ni müteaddid ma’budlar ittihaz eylediler. Görülüyor ki bu âyette altı din zikrolunmuş ve bunlardan yalnız birincisinin ehli iyman olduğu gösterilmiştir. Demek ki mütebakı beşi ehli küfürdür. Sonra bu beşten yalnız sonuncusundan şirk tasrih edilmiştir. Halbuki diğerlerinde de şirk yok değildir. Ezcümle Mecûsun ateşperestliği ma’lûmdur. Şu halde buradaki «وَالَّذٖينَ اَشْرَكُوا» ta’mim ba’dettahsıs kabîlinden olarak «ve sâir müşrikîn» demek olabilirse de burada tasrih olunan şirkten murad hiç bir veçhile tevhid iddası veya te’vili karıştırılmıyan şirk olması tekabül karînesine daha muvafıktır. Zira Nesârâ üç birdir diye tevhıd iddiasından bulunduğu gibi Mecûs ve ezcümle zerdüştîler de bir ma’bud tanıdıkları iddiasındadır. Bu suretle «وَالَّذٖينَ اَشْرَكُوا» mahzı sineviyyet iddia eden Maneviyye ile Abedei asnam gibi mahzı teaddüd iddia eden müşrikleri iş’ar etmiş olur. Ve binaenaleyh sabiînden murad da Nesârâ gibi sarahaten şirk iddiasında bulunmıyanlardır.

Bütün bunlar اِنَّ اللّٰهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِ الخ Ey muhatab