Burûc Sûresi 1. Âyet

Elmalılı Tefsiri

وَالسَّمَآءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ – Vav, kasem için, Semai zatil’bürcu: büruclu, ya’ni bürclerle Müzeyyen Semâ.

BÜRUC, ma’lûm ki bürcün cem’idir. Bürc, aslında: zâhir şey demek olup sonra her bakanın gözüne

çarpacak vechile zâhir olan yüksek köşk «kasri âlî» ma’nasında hakîkat olmuştur. Şehir surlarının, kalelerin yüksek yerlerine de aynî vechile bürc denilmiştir. Bunlara teşbih tarikıyle veya zuhûr ma’nasiyle Semadaki yıldızlara veya büyüklerine veya ba’zı yıldızların ictimaından müteşekkil suretlere de ıtlak olunmuş ve bâhusus ma’ruf olan «Hamel, Sevr, Cevza, Seratan, Esed, Sünbüle, Mîzan, Akreb, Kavs, Cedî Delv, Hud» on iki bürcde hâkikat olmuştur. Onun için Hey’et ve Nücum ıstılâhında bürc ta’biri altısı şimalî ve altısı cenubî olan bu on ikiye mahsûs olup diğerlerinde suret ta’biri kullanılmıştır. Sûrei Furkanda geçen «تَبَارَكَ الَّذٖى جَعَلَ فِى السَّمَآءِ بُرُوجًا وَجَعَلَ فٖيهَا سِرَاجًا وَقَمَرًا مُنٖيرًا» âyetinin tefsirine bak. Semâda bu on iki burcun bulundukları sahaya «mıntakatül’büruc» tesmiye edilir. Burada İbni Cerîr gibi bir çokları bu on iki bürc tefsîr etmişler, bir takımları kasırlar, ya’ni köşkler, ba’zıları menazili Kamer olan nücum, ba’zıları büyük kevkebler, ba’zıları da Semânın kapıları demişlerdir. Sahib Keşşaf der ki: bu on iki bürcdür. Bunlar teşbih üzere Semânın köşkleridir. Menâzili Kamer olan nücum da denilmiş. Kevakibin büyükleri zuhûrundan dolayı büruc tesmiye edildi de denilmiş, Semânın ebvabı da denilmiştir اه. Bunun hasılı burcların birer köşk mefhumiyle tasvîrini tercih etmektir. Bu ma’nâ teşbih tarikıyle yıldızların hepsinde mülâhaza olunabilirse de yüksek yüksek bâriz teşekküller arz eden mecmualar kasd edilmesi daha zâhirdir. Bu miyanda on iki burc i’tibarî olmakla beraber en ma’ruf ma’nâsı olmak haysiyyetiyle daha mütebadir olur. Maamafih zikr olunan tefsirlerden her birinde bir fâidei mahsusa bulunduğu da derkârdır. Hangisine göre mülâhaza edilse Semâi zatil’büruc, Dünya Semayı en yüksek tabakasiyle ifade etmiş olur.