Necm Sûresi 21. Âyet

Elmalılı Tefsiri

اَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْاُنْثٰى size erkek ona dişi öyle mi? - Erkek isimleri kendiniz alıp dişi isimleri ma’bude veriyorsunuz öyle mi?. Arabcada isimler ya müzekker ya müennes olur. Fakat Müşrikler putlarına hep dişi isimleri vermişlerdi, bahusus Allah namına dikildiği iddia olunan mezkûr putlar müennes isimli idiler. Bundan başka bir de Müşrikler fikirlerince: putlar ilâhî kuvvetlerin ve Melâikenin suretleridir, Melâike Allahın kızlarıdır, biz onların suretlerini yapıp dişi isimleri vererek onlara perestiş etmekle kendilerini Allah ındinde şefaatci ittihaz eder şefaatlerini umarız «مَانَعْبُدُهُمْ اِلَّالِيُقَرِّبُونَآ اِلَى اللّٰهِ زُلْفٰى هٰٓؤُلَآءِ شُفَعَآؤُنَا عِنْدَ اللّٰهِ» diyorlardı. Mu’cemülbüldanda yakuti Hamevî Uzzayı anlatırken şu fıkrayı da nakl eder. Kureyş Kâ’beyi tavaf ederken: «وَاللَّاتُ وَالْعُزّٰى وَمَنَاةُ الثَّالِثَةُ اْلُاخْرٰى فَاِنَّهُنَّ الْغَرَانِيقُ الْعُلٰى وَاِنَّ شَفَاعَتَهُنَّ لَتُرْتَجٰى= ya’ni lât ve Uzzâ ve Menati salisei uhra hurmetine, çünkü onlar o ulu ak kuğulardır ve her halde onların şefaatleri umulur» diyorlardı ve «onlar Allahın kızlarıdır, ona şefaat ederler» diyorlardı, Resulullah sallallahü aleyhi vesellem ba’s buyurulunca ona «اَفَرَاَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزّٰى وَمَنٰوةَ الثَّالِثَةَ الْاُخْرٰى اَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْاُنْثٰى تِلْكَ اِذًا قِسْمَةٌ ضٖيزٰى اِنْ هِىَ اِلَّآ اَسْمَآءٌ سَمَّيْتُمُوهَآ اَنْتُمْ وَاٰبَآؤُكُمْ مَآ اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ» inzal buyuruldu اه. Bu nakılden garanîk lakırdısının menşei de anlaşılmış oluyor. Garanîk, müfredi gurnuk, gurneyk kuğu kuşu denilen beyaz bir su kuşudur ki kazdan büyük uzun boyunlu güzel endamlı bir kuştur. Sîmten ta’bir olunan beyaz, güzel, dolgun bedenli taze dilbere de ıtlak olunur. Nesîmi dilküşa estikçe deprenip oynayan yumuşak saçlara da «garanika ve garanikıyye» denilir. İşte Müşrikler beyaz taşlardan yapılan putlarını böyle şâirane bir teşbih ile yüksekte uçan garanîka benzeterek Allahın kızları diye şefaatlerini umduklarından dolayı i’tikatlarının sehafet ve butlanı gösterilmek üzere evvelâ tevbıh suretinde buyuruluyor ki: erkek size, dişi ona öylemi?