Kıyâmet Sûresi 16. Âyet

Elmalılı Tefsiri

لَا تُحَرِّكْ بِهٖ لِسَانَكَ ona dilini depretme لِتَعْجَلَ بِهٖ onu iveceksin diye - ilh... Bu âyetteki «بِهِ» zamirlerinin merci’i zâhir değildir. Hıtab, mutlak insana olsaydı ma’ziretlerini sayıp dökmeğe kalkışan insanın nefsindekine, ya’ni vicdanındaki ne raci’ olabilirdi ve şöyle demek olurdu, ey insan, o gün hisab başında hakkın huzurunda vicdanındakini acele söyleyip de işin içinden çıkacağım diye telâş etme, sakın, dilini bile oynatma, zira onu, o bildiklerini derleyip toplıyan sen değilsin biziz, biz onu derler toplar sana okuruz, sen yalnız bizim okuduğumuzun ardınca gel, ki o vakıt tam hakkı söylemiş, yanlışlığa düşmemiş olursun. Filvakı’ bu âyetin revişinden bu ma’nâ da anlaşılmaz değildir. Lâkin hıtab bil’hassa Peygambere olmak ve sonra da Kur’an denilmiş bulunmak ı’tibariyle bu «بِهِ» zamirinin evvelâ, bu sırada Peygamberin kalbine nâzil olmakta bulunan Kur’ana raci’ olması ıktiza eder. Zira zamirin merciı ma’nen veya hukmen geçmiş olmak kâfi olduğu ve «اِنَّآ اَنْزَلْنَاهُ فٖى لَيْلَةِ الْقَدْرِ» gibi bir çok yerlerde Kur’anın ismi geçmeden makam karînesiyle ona zamir gönderile geldiği ma’lûm olmakla beraber burada siyakın buna bir delâleti mahsusası da vardır. Onun için tefsirler bu «بِهِ» zamirlerinin Kur’ana raci’ olduğunu beyan etmektedirler. Tirmizîde bunun sebebi nüzulünü Saıyd ibni Cübery, İbni Abbastan şöyle rivayet eylemiştir: Kur’an nâzil olurken Resulullah iyi bellemek için dilini dudaklarını depretirdi, bunun üzerine Allah tealâ «لَا تُحَرِّكْ بِهٖ لِسَانَكَ» yi indirdi اه. Anlaşılıyor ki Hazreti Peygamber sallâllahü aleyhi vessellem bu Sûre nâzil olurken bilhassa bu noktada lisanını depretmiş, acele okumak istemişti, bu âyet de bunun üzerine nâzil olmuş ve iyi zabt etmek için evvel emirde hareketsiz dinlemek emr olunmuştur. Ya’ni Kur’an kalbine, basîretine nâzil olurken sâde dinle, acele okumak için dilini oynatma