Fecr Sûresi 6. Âyet

Elmalılı Tefsiri

اَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ Rabbın nasıl etti Âde? - Nasıl azâb ile helâk etti? İbni Haldunun da zikr ettiği üzere tarihçiler Arabı: Arabı baide, Arabı âribe, Arabı müs’taribe, Arabı müsta’cime diye dördü tasnîf ederek mülâhaza etmişlerdir. Arabı bâide, helâk ve müntekarız olmuş en eski Arablardır Âd, Semûd. Tasm, Cedîs bunlardandır. Arabı âribe, halıs Arablar demektir ki Kahtanîlerdir. Arabı müsta’ribe, arablaşmış Arablar demektir. İsmail aleyhisselâm evlâdından olan ve Hazreti Peygamberin nesebini teşkil eden Adnanîler bundandır. Ceddi Nebî olan İbrahim aleyhisselâm Arab olmadığı için oğlu İsmail aleyhisselâmdan olan evlâdına Arabı müsta’ribe denilmiştir. Arab lisanı bunlarla yükselmiştir. Arabı müsta’cime, acemleşmiş Arab demektir ki İslâm fütûhatiyle cihana intişar edip muhtelif akvam ile ihtilât ederek lisanları Kur’anın nâzil olduğu fesahati gaybederek ucmelik karışmıştır. Nessabun demişlerdir ki Âd, Nuh aleyhisselâmın oğullarından Sâmın oğlu İremin oğlu Avsın oğlu Âdın evlâdından bir kavımdır ki Benî Hâşime Hâşim, Benî Temîme Temîm denildiği gibi Âd ismi sonra bu kabîleye ad olmuş ve bunların mütekaddimînine Âdi ûlâ, müteahhırînine Âdı uhrâ (veya ehîre veya âhıre) denilmiştir. Zikr olunan neseb gerek sahih olsun gerek olmasın bu kavım Âd namiyle ma’ruf ve bu nam ile Arab beyninde meşhur olmuştur. Bunlar daha büyük dedeleri olan İrem namiyle de telkîb edilmiş. Ancak Âdi irem Âdı olânın ismi midir? Âdı ehîrenin ismi midir? Bunda ıhtilâf olunmuştur. Sûrei Necimde «وَاَنَّهُٓ اَهْلَكَ عَادًا الْاُولٰى» buyurulduğuna nazaran burada da Âdı İremin Âdı ûlâ olduğuna kail olan müfessirîn daha çok görünüyor. Oğuzlara Oğuz, Selçuklulara Selçuk denilmesi kabîlinden böyle ba’zı şahıs isimlerinin sonradan mensubu olan kavm ve kabîlesine ism olarak da ıtlakı şayi’ olduğuna göre kütübi sâlifede pek uzun ömürlerle yad edilen ba’zı isimlerin böyle olması hatıra gelir.